Έρευνα: Η σχέση των σύγχρονων καταναλωτών με τις καινοτομίες στη συσκευασία - allpackhellas - Το περιοδικό της Συσκευασίας

Μέλη

Εγγραφόμενοι σαν μέλη έχετε πρόσβαση στο αρχείο έκδοσης του περιοδικού μας. Ενσωματώνουμε σταδιακά κ άλλες υπηρεσίες προς τα μέλη μας. Μείνετε συντονισμένοι στον ιστοχώρο μας για νεώτερα!

Επισκέπτες

Αυτήν τη στιγμή επισκέπτονται τον ιστότοπό μας 362 επισκέπτες και κανένα μέλος

 

Των Ελένη Μιχαλοπούλου (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.)
και Δρ. Ελισάβετ Γεωργιάδου (Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.)
Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο, Σχολή Εφαρμοσμένων Τεχνών, Πάτρα

 

Το άρθρο μελετά τη σχέση των σύγχρονων καταναλωτών με τις καινοτομίες στη συσκευασία. Αρχικά, εξετάζει τις καινοτομίες στη συσκευασία, όσον αφορά σε υλικά και τεχνολογίες και στη συνέχεια παρουσιάζει τα αποτελέσματα έρευνας που πραγματοποιήθηκε το 2017, η οποία εστιάζει στην ανταπόκριση του καταναλωτικού κοινού στις καινοτομίες που εφαρμόζονται στις συσκευασίες. Το άρθρο αποτελεί τμήμα της μεταπτυχιακής διατριβής «Επανασχεδιασμός συσκευασίας βάσει των εξελίξεων στον κλάδο» (2017), της Ελένης Μιχαλοπούλου με επιβλέπουσα την Δρ. Ελισάβετ Γεωργιάδου, Σχολή Εφαρμοσμένων Τεχνών, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο.

 

Η συσκευασία παίζει έναν πολύ σημαντικό ρόλο, όσον αφορά στην παρουσίαση και στην ασφάλεια του προϊόντος που περικλείει. Βασικός σκοπός της, σύμφωνα με τον Καρακασίδη (2002), είναι η προστασία και η διατήρηση των προϊόντων μετά την παραγωγή τους, κατά την αποθήκευση, τη διανομή και την πώλησή τους και για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα μετά από αυτήν. Επιπλέον λειτουργία της είναι η παροχή υπηρεσιών και εγγυήσεων, σχετικά με την ποιότητα και την καθαρότητα του προϊόντος. Η παραγωγή μιας συσκευασίας ολοκληρώνεται σε τρεις φάσεις (Νομικός et al, n.d.). Στην αρχική φάση επιλέγονται οι πρώτες ύλες, ανάλογα με το προϊόν που θα συσκευαστεί και αφορούν στα υποστρώματα, τα μελάνια, τις κόλες και όλα τα αναλώσιμα. Στη δεύτερη φάση πραγματοποιείται ο σχεδιασμός, η προεκτύπωση, η εκτύπωση και η περάτωση της συσκευασίας, λαμβάνοντας υπόψη τα χαρακτηριστικά του προϊόντος και τις πρώτες ύλες που επιλέχθηκαν, και στη τρίτη φάση ολοκληρώνεται η διακίνηση, η διάθεση και η αποθήκευση της συσκευασίας. Πολλές εταιρίες του κλάδου της συσκευασίας ακολουθούν μια αυτοματοποιημένη ροή παραγωγής με στόχο την ευελιξία, τη μείωση του χρόνου και του κόστους, καθώς και τη διευκόλυνση του εσωτερικού ελέγχου.

Και οι τρεις φάσεις της παραγωγής είναι εξίσου σημαντικές. Έτσι, όσο σημαντική είναι η σχεδίαση και η άρτια παραγωγή μιας συσκευασίας για την επιτυχημένη προώθηση ενός προϊόντος στην αγορά, εξίσου σημαντική είναι και η επιλογή των υλικών από την οποία αποτελείται, αλλά και των τεχνολογιών που εφαρμόζονται σε αυτήν, με στόχο την προστασία του συσκευασμένου προϊόντος, την παροχή πληροφοριών στον καταναλωτή και τη διακίνησή της, καθώς και την προστασία του περιβάλλοντος. Ως αποτέλεσμα, οι παράγοντες που καθορίζουν την έρευνα στα υλικά και στις τεχνολογίες που εφαρμόζονται στη συσκευασία, εκτός από το κόστος και τη λειτουργικότητα, είναι η αειφορία, η παρεμπόδιση αλλοίωσης βρώσιμων και πόσιμων προϊόντων, η ιχνηλασιμότητα και η αλληλεπίδραση της συσκευασίας με τον καταναλωτή -μέσω διαφόρων αισθητήρων ή έξυπνων συσκευών-, η οποία συμβάλλει στην πληροφόρησή του αλλά και στην αναγωρισιμότητα των προϊόντων.

Το άρθρο μελετά τη σχέση των σύγχρονων καταναλωτών με τις καινοτομίες στη συσκευασία. Αρχικά, εξετάζει συνοπτικά τις καινοτομίες στη συσκευασία, όσον αφορά σε υλικά και τεχνολογίες και στη συνέχεια παρουσιάζει τα αποτελέσματα έρευνας που πραγματοποιήθηκε το 2017, η οποία εστιάζει στην ανταπόκριση του καταναλωτικού κοινού στις καινοτομίες που εφαρμόζονται στις συσκευασίες.

 

1. Οι καινοτομίες στη συσκευασία σε υλικά και τεχνολογίες

Τα τελευταία χρόνια οι εξελίξεις στον κλάδο της συσκευασίας είναι ραγδαίες και σχετίζονται με επιστημονικά επιτεύγματα στη χημεία, στη φυσική και στις τεχνολογίες της πληροφορικής και των επικοινωνιών. Η έξυπνη και η ενεργός συσκευασία βρίσκονται στην αιχμή του δόρατος των εξελίξεων.

Η έξυπνη συσκευασία ορίζεται ως ένα σύστημα συσκευασίας που μπορεί να εκτελεί έξυπνες λειτουργίες, όπως ανίχνευση, εντοπισμό, καταγραφή και επικοινωνία (PACMAn, 2013). Στην έξυπνη συσκευασία εντάσσονται οι χρονοθερμοκρασιακοί δείκτες οι οποίοι είναι οι «έξυπνες» ετικέτες που ενσωματώνονται στη συσκευασία του εκάστοτε προϊόντος και αλλάζουν χρώμα όταν το τρόφιμο χάσει τη φρεσκάδα του ή παρέλθει η ημερομηνία λήξης του. Επιπλέον εντάσσονται οι δείκτες αερίου που παρακολουθούν τη σύνθεση του αέρα μέσα στη συσκευασία, με αποτέλεσμα να αλλάζει χρώμα μέσω χημικών ή ενζυματικών αντιδράσεων, στην περίπτωση που υπάρχει διαρροή αέρα από τη συσκευασία ή υπάρχει παρουσία ή απουσία οξυγόνου ή διοξειδίου του άνθρακα στη συσκευασία. Μια ακόμα εφαρμογή της έξυπνης συσκευασίας είναι οι βιοαισθητήρες, οι οποίοι επιτρέπουν με ακρίβεια την ανίχνευση μικροοργανισμών, βιομορίων, οργανικών ενώσεων και ανόργανων συστατικών σε ένα τρόφιμο, δίνοντας αποτελέσματα ταχύτερα και οικονομικότερα, σε σχέση με τις συμβατικές τεχνικές. Στην έξυπνη συσκευασία εντάσσονται τα τυπωμένα ηλεκτρονικά, όπως είναι οι ετικέτες ραδιοσυχνικής αναγνώρισης (Radio Frequency Identification, RFID), οι οποίες διαθέτουν ενσωματωμένο μικροτσίπ που διευκολύνει την ιχνηλασιμότητα του προϊόντος (ΣΕΒ, 2012) και οι ετικέτες αναγνώρισης κοντινού πεδίου (Near Field Communication, NFC), που σε αντίθεση με τις RFID που χρησιμοποιούνται για αναγνώριση κυρίως σε μεγάλες αποστάσεις, χρησιμοποιούνται για την ασύρματη επικοινωνία σε απόσταση λίγων εκατοστών. Στα τυπωμένα ηλεκτρονικά μπορεί να συμπεριληφθεί και η ενσωμάτωση ηλεκτρονικής οθόνης σε χάρτινη συσκευασία, που συμβάλλει στην προβολή πληροφοριών για το προϊόν, μέσω της εκτύπωση ηλεκτρονικών κυκλωμάτων σε χαρτί και στη συνέχεια τη δημιουργία ηλεκτρονικών χαμηλού κόστους και μιας πολυμερούς LED οθόνης στο χαρτί με τη χρήση μιας ηλεκτρικά αγώγιμης κόλλας (Labels & Labeling, 2016). Τέλος, στα τυπωμένα ηλεκτρονικά συμπεριλαμβάνεται και η ψηφιακή υδατογράφηση, μια τεχνολογία απεικόνισης που ενσωματώνει εικόνες μέσα στα γραφικά μη ορατές από το ανθρώπινο μάτι, οι οποίες μπορούν να αναγνωστούν από ειδικές συσκευές (Lingle, 2014).

Ως ενεργή συσκευασία αναφέρεται η ενσωμάτωση συγκεκριμένων προσθέτων μέσα στη μεμβράνη συσκευασίας ή στους περιέκτες για να τροποποιήσουν την υπερκείμενη ατμόσφαιρα με σκοπό την επιμήκυνση του χρόνου ζωής του προϊόντος (Δεμερτζής, Κοντομηνάς, Μπαδέκα, Ρηγανάκος, 2014). Η νανοτεχνολογία κυριαρχεί σε τέτοιου είδους συσκευασίες. Έτσι, οι ενεργές συσκευασίες μπορεί να αποτελούνται από νανοσύνθετα υλικά, δηλαδή νανοαισθητήρες που ελέγχουν τη θερμοκρασία, την υγρασία και τον χρόνο, νανοστιβάδες ως υλικά φραγμού για την παρεμπόδιση της καταστροφής και απορρόφησης του οξυγόνου κ.ά. Η νανοτεχνολογία είναι σε θέση να διασφαλίσει την καλύτερη προστασία και την παρακολούθηση της φρεσκάδας των τροφίμων, την επέκταση της διάρκειας ζωής τους ή/και τη βελτίωση της γεύσης τους (ΕΦΕΤ, 2011). Επιπλέον, η συσκευασία τροποποιημένης ατμόσφαιρας (Modified atmosphere package, ΜΑΡ) συνδυάζεται με την ενεργό συσκευασία, όπου ο ατμοσφαιρικός αέρας αφαιρείται από το εσωτερικό της συσκευασίας και αντικαθίσταται από κατάλληλο μίγμα αερίων, με στόχο την επιβράδυνση αλλοίωσης των περιεχόμενων τροφίμων (Μαντής, 2016).

Εξελίξεις υπάρχουν και στα υλικά όπως στα μελάνια, στα υποστρώματα και στις εσωτερικές επιστρώσεις που χρησιμοποιούνται στη συσκευασία. Για παράδειγμα. τα θερμοχρωμικά μελάνια, τα οποία είναι ευαίσθητα στην αλλαγή θερμοκρασίας, αλλάζουν χρώμα με τις αλλαγές στη θερμοκρασία και χρησιμοποιούνται στην έξυπνη συσκευασία. Επιπλέον, υπάρχουν φθορίζοντα μελάνια που ανταποκρίνονται στην υπεριώδη ακτινοβολία και εφαρμόζονται σε έντυπα ασφαλείας, καθώς και φθορίζοντα μελάνια που ανταποκρίνονται σε υπεριώδη ακτινοβολία και εφαρμόζονται σε συσκευασίες με σκοπό την πρόληψη της φωτοαντιγραφής τους (Νικητοπούλου, Γεωργιάδου 2015). Επιπλέον τα αόρατα μελάνια που αναγνωρίζονται με μικρόπλακες φθορισμού, βρίσκουν εφαρμογή στις συσκευασίες φαρμάκων, μιας και στις συγκεκριμένες συσκευασίες μπορούν να παρουσιαστούν παραποιημένα προϊόντα, καθιστώντας τα επικίνδυνα για τον καταναλωτή. Όσον αφορά στις εσωτερικές επικαλύψεις συσκευασιών, η έρευνα προσανατολίζεται σε φυσικές λύσεις, με στόχο την προστασία του καταναλωτή αλλά και του περιβάλλοντος. Για παράδειγμα, έρευνες της Ε.Ε. κατέληξαν σε υλικό συσκευασίας το οποίο έχει παραχθεί από φλοιό ντομάτας και επιστρώνεται σε μεταλλικά κουτιά εξαλείφοντας τον κίνδυνο μετανάστευσης επικίνδυνων ουσιών από τη συσκευασία στο τρόφιμο, αφού απουσιάζουν από τη σύστασή του (Biocopack, 2012).

Στις εξελίξεις στα υποστρώματα εντάσσονται τα βιοδιασπώμενα πολυμερή, δηλαδή πολυμερή που προέρχονται συνήθως από ανανεώσιμες πρώτες ύλες και διασπώνται μετά την απόρριψή τους από μικροοργανισμούς που βρίσκονται στο περιβάλλον. Τα βιοδιασπώμενα πολυμερή αποτελούν μια εναλλακτική λύση στις εφαρμογές των κοινών πλαστικών, αφού έχουν παρόμοιες φυσικές και μηχανικές ιδιότητες με τα συμβατικά πλαστικά και επιπλέον δίνουν λύση στο πρόβλημα της μόλυνσης του περιβάλλοντος, της εξοικονόμησης χώρου απόθεσης απορριμμάτων και εξάρτησης από το πετρέλαιο (Naturese Hellas, n.d.). Σε συνέχεια των βιοδιασπώμενων συσκευασιών, δημιουργήθηκαν υλικά που διαλύονται όταν έρχονται σε επαφή με το νερό, δημιουργώντας τις υδατοδιαλυτές συσκευασίες. Οι συσκευασίες αυτές αποτελούνται από φυσικά υλικά όπως είναι το άμυλο, τα οποία αποσυντίθενται σχεδόν αμέσως όταν εμποτίζονται με νερό, χωρίς να παράγουν μεθάνιο (packaging-gateway, n.d.). Οι βρώσιμες συσκευασίες είναι μια ακόμα καινοτομία, αφού τα υλικά από τα οποία αποτελούνται είναι βρώσιμα. Διατίθενται σε μορφή μεμβράνης με βάση πρωτεΐνες που διαθέτουν ισχυρούς αναστολείς οξυγόνου και βοηθούν στην πρόληψη αλλοίωσης των τροφίμων (Μουλλάς, Γεωργιάδου 2014).

Μια μεγάλη καινοτομία αποτελεί και η εφαρμογή της επαυξημένης πραγματικότητας (Augmented Reality, AR) στη συσκευασία. Η επαυξημένη πραγματικότητα είναι μια τεχνολογία που στόχο έχει να «εμπλουτίσει» την εμπειρία του χρήστη παρεμβάλλοντας μεταξύ του ίδιου και του περιβάλλοντος ένα «στρώμα» ψηφιακών πληροφοριών. Ο τρόπος λειτουργίας της βασίζεται στη σάρωση ενός τμήματος της συσκευασίας του προϊόντος με μια έξυπνη συσκευή, η οποία διαθέτει την κατάλληλη εφαρμογή. Κατά τη σάρωση, η πραγματικότητα συνδέεται στην οθόνη με την προκαθορισμένη πραγματικότητα που έχει δημιουργηθεί από τον Η/Υ, εμφανίζονται ταυτόχρονα και λειτουργούν μαζί. Ο καταναλωτής μέσω της επαυξημένης πραγματικότητας μπορεί να λάβει ένα πλήθος πληροφοριών που αφορούν στο προϊόν που κρατάει στα χέρια του, ξεπερνώντας τη φυσική επιφάνεια της συσκευασίας (Μαργαριτόπουλος, 2016).

 

2. Έρευνα: ανταπόκριση των καταναλωτών στις καινοτομίες στη συσκευασία προϊόντων

Με στόχο να μελετηθεί η ανταπόκριση των καταναλωτών στις καινοτομίες που εφαρμόζονται τα τελευταία χρόνια σε υλικά και τεχνολογίες στον κλάδο της συσκευασίας διεξήχθη ποσοτική έρευνα η οποία διήρκησε 10 ημέρες, από 16 Μαρτίου 2017 έως 26 Μαρτίου 2017. Το ερευνητικό εργαλείο που χρησιμοποιήθηκε ήταν ένα ερωτηματολόγιο κλειστών απαντήσεων και η διανομή του έγινε μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Το κοινό στόχος που απευθύνθηκε η έρευνα είναι το καταναλωτικό κοινό ηλικίας 20 ετών και άνω, αφού από την ηλικία αυτή το άτομο είναι κύριος των χρημάτων που διατίθεται να ξοδέψει, είναι σε θέση να λειτουργεί λογικά και να παίρνει σωστές οικονομικές αποφάσεις και είναι φορέας ιεραρχημένων καταναλωτικών επιλογών (wikimarkt, n.d). Η επιλογή του αντιπροσωπευτικού δείγματος έγινε με βάση την απλή τυχαία δειγματοληψία.

Το σύνολο των συμμετεχόντων στην έρευνα αποτελείται από 117 γυναίκες (74,5% του δείγματος) και από 40 άνδρες (25,5% του δείγματος). Ηλικιακά το μεγαλύτερο ποσοστό καταλαμβάνουν οι ηλικίες 31-40 ετών με ποσοστό 44,6%, ακολουθούν οι ηλικίες 41-50 ετών με ποσοστό 28%, με 13,4% εκπροσωπούνται οι ηλικίες 51-60, με 11,5% οι ηλικίες 20-30 ετών και με 2,5% οι ηλικίες 60 ετών και άνω. Σχετικά με τον τρόπο διαμονής, το 40,2% διαμένει με τον/την σύντροφο και τα παιδιά του/της, 35,2% με τον/την σύντροφό του, το 13,1% μόνος/η και 11,5% με τους γονείς του/της.

Τα ερωτήματα που τέθηκαν στο κοινό/στόχος στοχεύουν στην ανίχνευση των προτιμήσεων των καταναλωτών, αναφορικά με τις συσκευασίες γενικότερα και ειδικότερα στην ανταπόκρισή τους στις καινοτομίες που εφαρμόζονται σε αυτές σε υλικά και τεχνολογίες, όπως αυτές παρουσιάστηκαν στην Ενότητα 1. Όσον αφορά στις καινοτομίες, στα επιμέρους ερωτήματα υπήρχε μια μικρή, αλλά σαφής περιγραφή τους, ώστε οι ερωτώμενοι να ενημερώνονται για αυτές πριν καταλήξουν στην απάντησή τους. Δηλαδή, υπήρχε επεξήγηση για όλους τους νέους όρους, π.χ. έξυπνη, ενεργή, βιοδιασπώμενη … συσκευασία.

Όσον αφορά στις τάσεις των καταναλωτών για τη συσκευασία γενικότερα συλλέχθηκαν τα ακόλουθα δεδομένα. Οι καταναλωτές σε ποσοστό 76,8% πραγματοποιούν αγορές συσκευασμένων προϊόντων, κυρίως στα σούπερ μάρκετ, μια φορά την εβδομάδα. Η πλειοψηφία (85%) πιστεύει ότι η συσκευασία διατηρεί την ποιότητα του προϊόντος, διευκολύνει την ασφαλή μεταφορά του και τη θεωρεί μέσον προστασίας του προϊόντος από διάφορες μολύνσεις που προκαλούνται από παθογόνους μικροοργανισμούς (85,3%). Επιπλέον, ένα μεγάλο ποσοστό του δείγματος (89,8%), θεωρεί ότι η συσκευασία πληροφορεί επαρκώς τον καταναλωτή για τα χαρακτηριστικά του προϊόντος, βοηθάει το προϊόν να πουληθεί πιο εύκολα αφού μέσω της εμφάνισής της ελκύει τον καταναλωτή (79,6%) και βρίσκει σημαντικό η συσκευασία να είναι ελκυστική, αν και σχεδόν οι μισοί (52,9%) δεν είναι σίγουροι αν θα προχωρούσαν σε αγορά άγνωστου προϊόντος αποκλειστικά λόγω της ελκυστικής εμφάνισης της συσκευασίας του. Σχεδόν το 50% του δείγματος συμφωνεί πως η συσκευασία σέβεται το περιβάλλον, ενώ οι υπόλοιποι είτε διαφωνούν είτε δεν έχουν άποψη για το θέμα. Οι περισσότεροι από τους μισούς ερωτώμενους (55,8%) προτιμούν τις χάρτινες συσκευασίες και ακολούθως τις γυάλινες, τις συσκευασίες από συνδυασμό υλικών και τις μεταλλικές. Όσον αφορά στην ανακύκλωση της συσκευασίας, ένα αρκετά ικανοποιητικό ποσοστό του δείγματος προχωρά σε ανακύκλωση των απορριμμάτων που δημιουργούνται από τη συσκευασία των προϊόντων.

Όσον αφορά στην ανταπόκριση των καταναλωτών στις καινοτομίες στη συσκευασία σε υλικά και τεχνολογίες συλλέχθηκαν τα ακόλουθα δεδομένα. Σχετικά με το αν το δείγμα γνωρίζει πως υπάρχουν συσκευασίες με καινοτόμα χαρακτηριστικά, το 95,5% απάντησε πως γνωρίζει τις βιοδιασπώμενες, το 82,8% τις υδατοδιαλυτές, και το 78,3% τις πολυστρωματικές. Αντίθετα, σε πολύ μικρότερα ποσοστά γνωρίζει για τις έξυπνες και ενεργές συσκευασίες (36,3%), τις βρώσιμες συσκευασίες (29,9%) και την εφαρμογή της νανοτεχνολογίας στις συσκευασίες (32,4%). Σχεδόν κατά το ήμισυ το δείγμα γνωρίζει για τη συσκευασία τροποποιημένης ατμόσφαιρας και την εφαρμογή της επαυξημένης πραγματικότητας στη συσκευασία.

Στις ερωτήσεις που εξετάζουν το κατά πόσο θα ενδιέφερε το δείγμα η συσκευασία να περιέχει κάποια από τα προαναφερθέντα καινοτόμα χαρακτηριστικά και γιατί, οι απόψεις ποικίλλουν.

Πιο αναλυτικά, σχετικά με την ενεργή συσκευασία και την έξυπνη συσκευασία, με ποσοστό πάνω από 60% το δείγμα ενδιαφέρεται να μάθει αν το προϊόν έχει αλλοιωθεί, θέλει να γνωρίζει αν το προϊόν έχει αποθηκευτεί στις κατάλληλες συνθήκες, αν οι πληροφορίες που αναγράφονται στη συσκευασία είναι αληθείς και επιθυμεί να γνωρίζει πόσο καιρό είναι τα προϊόν στο ράφι. Ένα μικρό ποσοστό του δείγματος (1,9%) δεν ενδιαφέρεται καθόλου για την έξυπνη και ενεργή συσκευασία.

Η εφαρμογή της νανοτεχνολογίας στη συσκευασία ενδιαφέρει το 73,1% του δείγματος, γιατί με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται η ποιότητα και η φρεσκάδα του προϊόντος που εσωκλείεται. Σε ποσοστό 30,8% το δείγμα δηλώνει πως με την εφαρμογή της νανοτεχνολογίας στη συσκευασία παρατείνεται η διάρκεια ζωής του προϊόντος και ακολούθως το 39,7% θεωρεί πως οδηγεί στη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Τέλος το 11,5% του δείγματος δεν ενδιαφέρεται για τη νανοτεχνολογία.

Η χρήση πολυστρωματικών υλικών σε μια συσκευασία ενδιαφέρει το 75,2% του δείγματος, γιατί έτσι μια συσκευασία δύναται να αποτελείται από υλικά που δεν αλληλεπιδρούν με το τρόφιμο. Το 58,6% του δείγματος δηλώνει πως θέλει να διατηρείται η φρεσκάδα και η γεύση του προϊόντος για πολύ καιρό, ενώ το 7% δεν ενδιαφέρεται για χρήση πολυστρωματικών υλικών στη συσκευασία.

Για τη χρήση συσκευασίας τροποποιημένης ατμόσφαιρας, το 80% του δείγματος ενδιαφέρεται για μια τέτοια συσκευασία, γιατί θέλει να χρησιμοποιούνται όσο το δυνατόν λιγότερα συντηρητικά στο προϊόν, το 73,1% θέλει το προϊόν να προστατεύεται από παθογόνους μικροοργανισμούς, ενώ το 29,5% θέλει να παρατείνεται η διάρκεια ζωής τους προϊόντος με αυτόν τον τρόπο.

Ποσοστό πάνω από 50% του δείγματος θεωρεί ότι μια βιοδιασπώμενη συσκευασία σέβεται την υγεία του καταναλωτή. Υποστηρίζει ότι η χρήση της συμβάλλει στη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, αφού η παραγωγή της δεν απαιτεί χρήση ορυκτών πόρων και διασπάται σε σύντομο χρονικό διάστημα χωρίς υπολείμματα, μειώνοντας δραστικά τον όγκο των απορριμμάτων από τη συσκευασία. Παρόμοια ανταπόκριση υπήρξε και για τις υδατοδιαλυτές συσκευασίες, για τις οποίες επιπλέον το 39,7% πιστεύει πως με αυτές τις συσκευασίες βρίσκει ευκολία σε προϊόντα, όπως απορρυπαντικά, αφού παρέχεται συγκεκριμένη δοσολογία.

Όσον αφορά στη βρώσιμη συσκευασία, μόνο σε ποσοστό 11,5% το δείγμα δηλώνει πως θέλει να καταναλώνει τη συσκευασία μαζί με το προϊόν. Σε μεγαλύτερο ποσοστό (38,5%) δηλώνει πως παρά το γεγονός πως αρνείται να καταναλώσει τη συσκευασία μαζί με το προϊόν, βρίσκει ενδιαφέρουσα μια τέτοια συσκευασία αφού, όπως οι βιοδιασπώμενες και οι υδατοδιαλυτές, παράγεται από φυσικές πρώτες ύλες και δεν αφήνει καθόλου υπολείμματα.

Όσον αφορά στην εφαρμογή της επαυξημένης πραγματικότητας στη συσκευασία το 56,7% ενδιαφέρεται για ένα τέτοιο χαρακτηριστικό σε μια συσκευασία γιατί θέλει μέσω έξυπνης συσκευής να λαμβάνει περαιτέρω πληροφορίες για ένα προϊόν. Το 29,3% θέλει να μπορεί να χρησιμοποιεί τη συσκευασία ακόμα και όταν το προϊόν που περιέχει τελειώσει, ενώ σε ίδιο ποσοστό 29,3% το δείγμα δηλώνει πως δεν το ενδιαφέρει ένα τέτοιο χαρακτηριστικό σε μια συσκευασία. Τέλος, το 14,6% του δείγματος απάντησε ότι με αυτό τον τρόπο θέλει να αλληλεπιδρά με τη συσκευασία.
Συμπεράσματα

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Πολίτης (2015, σελ.3) «η συσκευασία αποτελεί ένα «πολυκλάδο» - ένα κλάδο στον οποίο συμμετέχουν αρκετοί άλλοι κλάδοι της οικονομικής δραστηριότητας. Η συσκευασία ξεκινάει από το προϊόν ή γενικότερα τα αγαθά που είναι αναγκαίο να συσκευασθούν και εκτείνεται (ενδεικτικά) στους τομείς των υλικών, των συνθηκών περιβάλλοντος, της διαφήμισης και της εφοδιαστικής αλυσίδας. Η συσκευασία και γενικότερα τα συστήματα σχεδιασμού, ανάπτυξης και παραγωγής των συσκευασιών έχει άμεση σχέση με την παγκόσμια οικονομία και ένα πρωτεύοντα ρόλο στο εμπόριο, στις αγορές και πωλήσεις προϊόντων.

Η παγκόσμια αγορά συσκευασίας ανήλθε στα 812Β US$ to 2014, σημειώνοντας άνοδο 4,2% από το 2010. Εκτιμάται ότι το 2020 θα φτάσει το ποσό των 998Β US$ και το 2024 1.100 Β US$. Με ένα παγκόσμιο πληθυσμό 7.350.000.000 ανθρώπων το 2015, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, κάθε άτομο καταναλώνει 114 US$ συσκευασίας ετησίως στον κόσμο. Οι πιο ανεπτυγμένες χώρες είναι και αυτές που έχουν περισσότερους καταναλωτές αλλά και παραγωγούς συσκευασίας, αλλά και οι αναδυόμενες οικονομίες δημιουργούν νέες ευκαιρίες, ικανοποιώντας έτσι τις προσδοκίες του πληθυσμού τους (All4Pack Paris n.d.).

Οι συνεχείς εξελίξεις στα υλικά και τεχνολογίες στη συσκευασία δεν γίνεται να αφήσουν αδιάφορο το καταναλωτικό κοινό, αφού μπορούν να διευκολύνουν ακόμα και την καθημερινότητά του. Για παράδειγμα η σχέση της συσκευασίας με το Διαδίκτυο των Πραγμάτων (Internet of Things, IoF) είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα εξέλιξη, αφού το Διαδίκτυο των Πραγμάτων αφορά σε συσκευές και καθημερινά αντικείμενα, τα οποία χρησιμοποιούν ενσωματωμένους αισθητήρες για τη συλλογή δεδομένων, με στόχο την ανάληψη κάποιας δράσης που σχετίζεται με αυτά μέσα σε ένα δίκτυο. Ως «πράγμα» στο Διαδίκτυο των πραγμάτων νοείται οτιδήποτε ενσωματώνει κατάλληλο επεξεργαστή και δυνατότητες συνδεσιμότητας και δικτύωσης με το Διαδίκτυο (π.χ. με WiFi), το οποίο «πράγμα» στη συνέχεια λειτουργεί ως μέρος ενός δικτυωμένου συνόλου (sas, n.d.). Έτσι για παράδειγμα αν τελειώνει το γάλα, του οποίου η συσκευασία αποτελεί ένα «πράγμα» στο ΙοΤ, το ψυγείο/«πράγμα» στέλνει αυτόματα μια ειδοποίηση σε μια συνδεδεμένη συσκευή στο ΙοΤ που υπενθυμίζει για την αγορά αυτού.

Συμπερασματικά, οι εξελίξεις στον κλάδο της συσκευασίας είναι ραγδαίες και οι καταναλωτές καλούνται να εξοικειωθούν καθημερινά με τις καινοτομίες που εφαρμόζονται στις συσκευασίες των προϊόντων που αγοράζει. Η ανταπόκρισή τους στις διαρκώς εξελισσόμενες ιδιότητες θα εξαρτηθεί από το εύρος της εφαρμογής τους, την προστιθέμενη αξία αλλά και το κόστος παραγωγής που μετακυλίεται στον καταναλωτή.

 


Βιβλιογραφικές αναφορές
Δεμερτζής, Π., Κοντομηνάς, Μ. Μπαδέκα, Α. Ρηγανάκος, Κ. (2014). «Ειδικά Θέματα Συσκευασίας Τροφίμων. Συσκευασία τροποποιημένης ατμόσφαιρας (MAP)». Έκδοση: 1.0. Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων. Διαθέσιμο από http://ecourse.uoi.gr/course/view.php?id=1331.
ΕΦΕΤ (2011), Νανοτεχνολογία και τρόφιμα – Συνήθεις Ερωτήσεις – Απαντήσεις, ανακτήθηκε 15.1.2017 από:
Καρακασίδης N. (2002), Βιβλιοδεσία – Συσκευασία, τόμος Γ, ΕΑΠ, σελ. 66
Μαντής Δ. (2016), ΜΑΡ: Ένα βασικό εργαλείο στο ράφι, Περιοδικό Plant, τεύχος 01
Μαργαριτόπουλος, Μ. (2016). Επαυξημένη πραγματικότητα (augmented reality) στα έντυπα. Αδημοσίευτη μεταπτυχιακή διατριβή, Σχολή Εφαρμοσμένων Τεχνών, Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο.
Μουλλάς, Τ., Γεωργιάδου Ε., (2014), Σύγχρονη Τεχνολογία Υλικών Συσκευασίας: Πολυστρωματικά Υλικά – Καινοτόμα Υλικά Συσκευασίας, Περιοδικό All Pack Hellas, ISSN 170-0050, Τεύχος 65 Νοεμβρίου/Δεκεμβρίου
Νικητοπούλου, Π., Γεωργιάδου, E. (2015), Τεχνολογικές εξελίξεις στον τομέα μελανιών και επιστρώσεων: Εστίαση στα μελάνια των μεθόδων εκτύπωσης με εκτυπωτική πλάκα, Βιβλίο Γραφικών Τεχνών, Θέματα, Διαθέσιμο από http://www.graphicarts.gr/portal/showitem.php?artlid=7399
Νομικός Σ. et al. (n.d.), Βιομηχανική παραγωγή έξυπνης συσκευασίας - Work Flow στις σύγχρονες τεχνολογίες εκτύπωσης του συστήματος RFID, Α.Τ.Ε.Ι. Αθήνας, Τμήμα Τεχνολογίας, (Σ.Γ.Τ.Κ.Σ.), Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Τμήμα Μηχανικών Σχεδίασης Προϊόντων και Συστημάτων
Πολίτης Α. (2015), Εφαρμογές Εκτυπώσεων Συσκευασίας, Σημειώσεις, ΤΕΙ Αθήνας
ΣΕΒ (2012), Τεχνολογίες Τροφίμων, Ενημερωτικό Δελτίο Στέγης της Ελληνικής Βιομηχανίας, ανακτήθηκε Ιανουάριο 2017 από: http://www.sevstegi.org.gr/sites/default/files/TROFIMA_WEB_06112012.pdf
All4pack Paris (n.d.), Packaging: Market and challenges in 2016, ανακτήθηκε Νοέμβριο206 από: https://www.all4pack.com/content/location/136757
Biocopac (2012), BIOCOPAC: Making better use of Europe's tomato by‐products for a greener and safer metal packaging, Ανακτήθηκε 26.10.2016 από: http://www.biocopac.eu/en/press_release/
Labels & Labeling (2016), Scientists develop new way of attaching electronic screens to paper-based packaging, ανακτήθηκε Ιανουάριο 2017 από: http://www.labelsandlabeling.com/news/latest/scientists-develop-new-way-attaching-electronic-screens-paper-based-packaging
Lingle R. (2014), In-mold labels use digital watermarking for authentication, ανακτήθηκε Ιανουάριο 2017 από: http://www.packagingdigest.com/brand-protection/digital-watermarking-using-in-mold-labels4-authentication
Naturesse Hellas (n.d.), Τι σημαίνει βιοδιασπώμενο; , ανακτήθηκε 26/1/17 από: https://naturesse-hellas.com/about/τί-σημαίνει-βιοδιασπώμενο/
Packaging-gateway (n.d.), Vanishing packaging: the trend for dissolvable materials, ανακτήθηκε Ιανουάριο 2017 από: http://www.packaging-gateway.com/features/featurevanishing-packaging-trend-dissolvable-materials/
PACMAn (2013), Δραστικές και έξυπνες συσκευασίες: Μελλοντικές καινοτομίες Ανακτήθηκε 20.10.2016 από: http://www.pacmanproject.eu/index.asp
Sas (n.d.), Internet of Things, τι είναι και γιατί είναι σημαντικό, ανακτήθηκε Μάιο 2017 από: https://www.sas.com/el_gr/insights/big-data/internet-of-things.html
Wikimarkt (n.d.), Συμπεριφορά Καταναλωτή, ανακτήθηκε Μάρτιο 2017 από: https://wikimarkt.wikispaces.com/%CE%A3%CF%85%CE%BC%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%B9%CF%86%CE%BF%CF%81%CE%AC+%CE%9A%CE%B1%CF%84%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CE%BB%CF%89%CF%84%CE%AE