Τα τελευταία χρόνια, η στροφή των καταναλωτών σε έναν πιο υγιεινό τρόπο διατροφής σε συνδυασμό με τα προβλήματα ρύπανσης των υδάτινων πόρων και την επιβεβλημένη συνήθως παραμονή του σύγχρονου ανθρώπου πολλές ώρες έξω από το σπίτι, ευνοεί την κατανάλωση εμφιαλωμένου νερού. Η κατανάλωση αυτή αυξάνεται σημαντικά τα τελευταία χρόνια, ενώ οι συσκευασίες που χρησιμοποιούνται παραμένουν παρόμοιες, χωρίς την ύπαρξη νέων σχεδιαστικών ιδεών. Πολύ πρόσφατα έγιναν κάποια δειλά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση.

Στην παρούσα εργασία, γίνεται η παρουσίαση μιας σειράς διαφορετικών συσκευασιών εμφιαλωμένου νερού, όπου η βασική ιδέα στην οποία στηρίχθηκε ο σχεδιασμός τους, είναι η σταγόνα του νερού. Η ανάπτυξη των συγκεκριμένων συσκευασιών βασίστηκε στην ιδέα ότι η συσκευασία θα πρέπει να σχετίζεται με κάποιο τρόπο, με το περιεχόμενο το οποίο περικλείει. Έτσι, ενώ εξασφαλίζει την προστασία του προϊόντος από εξωτερικούς παράγοντες, δημιουργεί ένα σημαντικό διαφημιστικό πλεονέκτημα, ώστε να προκληθεί το αγοραστικό κοινό να προτιμήσει την συγκεκριμένη συσκευασία από οποιαδήποτε άλλη. Πέρα όμως από τις σχεδιαστικές προτάσεις, γίνεται αναφορά και σε θέματα που αφορούν τον τρόπο παραγωγής, τα χρησιμοποιούμενα υλικά και την προώθηση των φιαλών στην αγορά.

1. Εισαγωγή

Με τον όρο «εμφιαλωμένο» ορίζεται το νερό που πωλείται σε σφραγισμένες φιάλες και διακρίνεται σε δύο βασικές κατηγορίες: στο ανθρακούχο και στο ήρεμο νερό. Το δεύτερο κυριαρχεί στην ελληνική αγορά, ενώ το πρώτο κυριαρχεί κυρίως στην ευρωπαϊκή αγορά.

Την περίοδο 1996-2005, η κατανάλωση εμφιαλωμένου νερού ακολούθησε ανοδική πορεία, με μέσο ετήσιο ρυθμό αύξησης της τάξης του 10%. Το έτος 2007 στην Ελλάδα καταναλώθηκαν περισσότερα από 1 δισεκατομμύριο λίτρα εμφιαλωμένου νερού, με ετήσιους αυξητικούς ρυθμούς της τάξης του 8%. Δηλαδή, περισσότερα από 700 εκατομμύρια μπουκάλια εμφιαλωμένου νερού αγοράζονται από το ελληνικό καταναλωτικό κοινό Το εμφιαλωμένο νερό λοιπόν, είναι τόσο δημοφιλές στις μέρες μας, ώστε σήμερα υπάρχουν πάνω από 700 μάρκες νερού παγκοσμίως και μεγάλος ανταγωνισμός μεταξύ των εταιρειών εμφιάλωσης. [1, 3]

2. Συσκευασία

Αντικειμενικός στόχος της συσκευασίας είναι να προστατεύσει το συσκευασμένο προϊόν από παράγοντες του περιβάλλοντος, όπως είναι ο αέρας, η υγρασία, ο ήλιος, αλλά και για να προστατευθεί το περιβάλλον από το συσκευασμένο προϊόν, αφού πολλά υλικά που συσκευάζονται έχουν αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον (π.χ. χημικά). [6]

Εκτός όμως από τον πρωταρχικό ρόλο της συσκευασίας, ένας από τους βασικούς στόχους της είναι η διαφήμιση και η προώθηση. Η συσκευασία έχει την ικανότητα να «πουλήσει» από μόνη της ένα προϊόν, λειτουργώντας ως διαφήμιση για το προϊόν που εμπεριέχεται σε αυτήν, αρκεί να είναι σχεδιασμένη με τρόπο ώστε να προκαλεί το ενδιαφέρον του καταναλωτή. Για να επιτευχθεί αυτό, θα πρέπει μία συσκευασία να είναι καλαίσθητη, να έχει το επιθυμητό σχήμα και να καταφέρει να αποσπάσει την προσοχή από τα υπόλοιπα ανταγωνιστικά προϊόντα. [4, 5]

2.1. Το Concept των συσκευασιών

Από την έρευνα αγοράς που πραγματοποιήθηκε στον χώρο των συσκευασιών εμφιαλωμένου νερού, έγινε αντιληπτό πως, κυρίως στην ελληνική αγορά, το μεγαλύτερο ποσοστό των φιαλών νερού είναι σωληνοειδή με αρκετές ομοιότητες μεταξύ τους και ελάχιστες διαφορές για να ξεχωρίζουν. Στην παρούσα εργασία, παρουσιάζεται μια σειρά διαφορετικών συσκευασιών εμφιαλωμένου νερού, η μορφή των οποίων σχετίζεται με το προϊόν που περικλείουν. Το σχήμα των τεσσάρων από τις πέντε φιάλες, προέρχεται από τη σταγόνα του νερού με διάφορες παραλλαγές, ενώ το σχήμα της πέμπτης φιάλης από την εικόνα του νερού όταν αυτό ρέει από μία βρύση. Οι επιφάνειες της είναι κυματιστές, δείχνοντας την κίνηση νερού. Σε κάθε μία από τις προτεινόμενες συσκευασίες, είναι εύκολη η τοποθέτηση των απαραίτητων ετικετών, ώστε να αναγράφονται τόσο η φίρμα του προϊόντος, όσο και οι σύμφωνα με τη νομοθεσία απαραίτητες πληροφορίες.

2.2. Πρώτη συσκευασία σχήματος σταγόνας

Η ιδέα για το σχήμα της πρώτης συσκευασίας, προήλθε από την ίδια τη σταγόνα του νερού. Για να υλοποιηθεί μια φιάλη, στο σχήμα της σταγόνας, θα πρέπει καταρχήν να γίνει μία σταθερή βάση για να στηρίζεται εύκολα. Η φιάλη κλείνει στο άνω μέρος με βιδωτό καπάκι και υπάρχει πρόσθετο καπάκι με σχήμα τριγωνικό, έτσι ώστε να ολοκληρώνεται η μορφή της σταγόνας (εικόνα 1).

Εικόνα 1 - Σκίτσα φιάλης σχήματος σταγόνας

Η συσκευασία αποτελείται από τρία μέρη: τη φιάλη που θα μπαίνει το νερό, το καπάκι το οποίο είναι στρογγυλό και βιδωτό και το πρόσθετο καπάκι τριγωνικής μορφής. Τα αποτελέσματα της ιδέας αυτής σε σύστημα CAD παρουσιάζονται στην εικόνα 2.

2.3. Δεύτερη συσκευασία σχήματος διπλής σταγόνας

Η ιδέα για το σχήμα της δεύτερης συσκευασίας, προήλθε επίσης από τη σταγόνα του νερού, με τη διαφορά όμως ότι αυτή τη φορά σχηματίζεται από δύο σταγόνες με αντίθετη φορά, δημιουργώντας έναν ρόμβο στο σημείο επαφής τους. Η φιάλη είναι επίπεδη και στις δύο επιφάνειές της κι έχει επάνω χαραγμένες τις δύο σταγόνες. Η συσκευασία αυτή αποτελείται από τη φιάλη, όπου θα αποθηκεύει το νερό, και το καπάκι, το οποίο είναι στρογγυλό και βιδωτό. Τα σκίτσα και το αποτέλεσμα της ιδέας αυτής σε σύστημα CAD φαίνονται στην εικόνα 3.

Εικόνα 3 - Σκίτσα φιάλης σχήματος διπλής σταγόνας και απεικόνιση σε λευκό και μπλε χρώμα

2.4. Τρίτη συσκευασία σχήματος διπλής 3d σταγόνας

Η τρίτη ιδέα για φιάλη νερού, αποτελεί παραλλαγή της δεύτερης. Η φιάλη σχηματίζεται και πάλι από δύο σταγόνες, με την διαφορά ότι οι σταγόνες αντί να είναι απλώς χαραγμένες πάνω στις επιφάνειες, είναι σε τρισδιάστατη μορφή. Για να είναι εργονομική και να μπορεί να «πιάνεται» εύκολα η φιάλη, δόθηκε μεγαλύτερη κλίση στις πλευρές του ρόμβου που σχηματίζουν οι δύο σταγόνες. Για να αποδοθούν οι σταγόνες καλύτερα έγιναν χαράξεις περιμετρικά των 3D σχημάτων. Τα σκίτσα και το αποτέλεσμα της ιδέας αυτής σε σύστημα CAD φαίνονται στην εικόνα 4.

Εικόνα 4 - Σκίτσα φιάλης σχήματος διπλής 3d σταγόνας και απεικόνιση σε λευκό και μπλε χρώμα

2.5. Τέταρτη συσκευασία σχήματος διπλής κυκλικής σταγόνας

Η τέταρτη ιδέα για την σχεδίαση φιάλης νερού, είναι παραλλαγή της τρίτης. Πρόκειται και πάλι, για τις δύο σταγόνες νερού, με την διαφορά ότι η φιάλη είναι κυκλική και «σωληνοειδής». Η ιδέα προήλθε από την τρίτη φιάλη με τις 3D σταγόνες, όπου διώχνοντας το «τοίχος» και ενώνοντας μετέπειτα τις τρισδιάστατες σταγόνες δημιουργείται η σωληνοειδής μορφή. Η σταγόνα που βρίσκεται στο επάνω μέρος, είναι ελαφρώς μικρότερη από την αντίστοιχη της κάτω πλευράς. Τα σκίτσα και το αποτέλεσμα της ιδέας αυτής σε σύστημα CAD φαίνονται στην εικόνα 5.

Εικόνα 5 - Σκίτσα φιάλης σχήματος διπλής κυκλικής σταγόνας και απεικόνιση σε λευκό και μπλε χρώμα

2.6. Πέμπτη συσκευασία σχήματος ροής νερού

Η πέμπτη συσκευασία ξεφεύγει από την γενική εικόνα της φιάλης-σταγόνας. Η ιδέα προέρχεται από το νερό, όπως αυτό κυματίζει στην θάλασσα ή ρέει από μία βρύση. Δηλαδή, πρόκειται για μία φιάλη της οποίας οι επιφάνειες δείχνουν κίνηση και θυμίζουν ροή νερού. Πρόκειται για μία εξαγωνική φιάλης, της οποίας οι επιφάνειες είναι κυματιστές και από τις έξι πλευρές της. Τα σκίτσα και το αποτέλεσμα της ιδέας αυτής σε σύστημα CAD φαίνονται στην εικόνα 6.

Εικόνα 6 - Σκίτσα φιάλης σχήματος ροής νερού και απεικόνιση σε λευκό και μπλε χρώμα

3. Υλικά και μέθοδοι παραγωγής

Τα υλικά που προτείνονται για την κατασκευή των φιαλών, σύμφωνα και με την ισχύουσα νομοθεσία, είναι σαν πρώτη επιλογή το γυαλί και σαν δεύτερη επιλογή το ΡΕΤ (Polyethylene Terephthalate) για τους περιέκτες και το πλαστικό ΗDPE (High Density Polyethylene) για τα καπάκια τους. Το γυαλί θεωρείται ως το «κορυφαίο» υλικό για την προστασία του συσκευασμένου προϊόντος, επειδή έχει πολύ καλές χημικές ιδιότητες, οι οποίες δεν επηρεάζουν το προϊόν που εμπεριέχεται σε αυτό και δεν αλλοιώνει τη γεύση του. Επίσης, ένα μεγάλο πλεονέκτημα της γυάλινης φιάλης είναι η δυνατότητα επαναχρησιμοποίησης της χωρίς κινδύνους μικροβίων και μικροοργανισμών. Το γυαλί παράγεται με τη διαδικασία της διπλής εμφύσησης σε καλούπι. [2]

Το ΡΕΤ αποτελεί τη δεύτερη επιλογή υλικού, λόγω των αρκετά καλών χημικών ιδιοτήτων που παρουσιάζει και αυτό. Όπως και το γυαλί, δεν επηρεάζει το συσκευασμένο προϊόν, εφ’ όσον δεν εκτίθεται στον ήλιο, με το μειονέκτημα σε σχέση με την γυάλινη φιάλη να μην συνίσταται η επαναχρησιμοποίηση της, διότι αν και παρουσιάζει καλές χημικές ιδιότητες δεν παύει να αποτελεί παράγωγο του αργού πετρελαίου. Το ΡΕΤ παράγεται με εμφύσηση σε καλούπι.

Το ΗDPE είναι αρκετά σκληρό και δύσκαμπτο υλικό, ελαφρώς διαφανές και μαλακώνει σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες. Χρησιμοποιείται σε πολλές συσκευασίες, λόγω της καλής φραγής του στην υγρασία, είναι ελαφρύ και ευέλικτο. Παράγεται με μορφοποίηση με έκχυση, με εμφύσηση ταινίας και εμφύσησης σε καλούπι.

4. Εμφιάλωση - Συσκευασία - Προώθηση

Η εμφιάλωση είναι μία σημαντική διαδικασία, που μπορεί να επηρεάσει μεταξύ άλλων και το κόστος παραγωγής. Οι προτεινόμενες φιάλες, συμβαδίζουν με τις ήδη υπάρχουσες γραμμές παραγωγής, έτσι ώστε να είναι δυνατή η διαδικασία του γεμίσματος, χωρίς να απαιτούνται σημαντικές αλλαγές στον υπάρχοντα εξοπλισμό και τις ρυθμίσεις του. Το στόμιο των φιαλών που παρουσιάστηκαν, βρίσκεται στο πάνω μέρος και το σχήμα τους είναι τέτοιο ώστε στη γραμμή παραγωγής η μία φιάλη να σπρώχνει την άλλη μέχρι να γεμίσει.

Η συσκευασία των φιαλών για τη μεταφορά τους από τα εργοστάσια εμφιάλωσης στα σημεία πώλησης, μπορεί να γίνει με δύο βασικούς τρόπους:

1. Σε χαρτοκιβώτια. Τα χαρτοκιβώτια χρησιμοποιούνται σχεδόν αποκλειστικά για την περισυσκευασία και τη συσκευασία διακίνησης των τροφίμων. Με βάση το είδος χαρτονιού που χρησιμοποιείται για την κατασκευή τους διακρίνονται σε συμπαγή και κυματοειδή χαρτοκιβώτια.

2. Σε μεμβράνη (εκτατό φιλμ) από πολυαμίδιο. Τα πολυαμίδια (Polyamides, PA) είναι γραμμικά πολυμερή τα οποία παράγονται με πολυμερισμό συμπύκνωσης ενός οργανικού οξέος και μιας αμίνης και είναι γνωστά στο εμπόριο ως Nylon. Η μεμβράνη Nylon έχει χαμηλή διαπερατότητα σε αέρια και σε πτητικές (αρωματικές) ουσίες αλλά υψηλή διαπερατότητα σε υδρατμούς. Όμως, το κόστος παραγωγής είναι υψηλό σε σχέση με τις υπόλοιπες μεμβράνες, απαιτεί υψηλές θερμοκρασίες για θερμοσυγκόλληση και η διαπερατότητά της επηρεάζεται από τη σχετική υγρασία του περιβάλλοντος. Τα τελευταία χρόνια έχουν κατασκευαστεί Nylon σε άμορφη δομή τα οποία συνδυάζουν εξαιρετική αντοχή, κρυσταλλική διαύγεια και πολύ χαμηλή διαπερατότητα σε οξυγόνο. Τα Nylon αυτά χρησιμοποιούνται στην κατασκευή δύσκαμπτων περιεκτών, όπως φιάλες, βάζα και άλλα μέσα συσκευασίας.

Για την προώθηση των φιαλών νερού στο καταναλωτικό κοινό, παρατίθενται μερικές εικόνες που δείχνουν τις φιάλες τοποθετημένες σε ράφια (εικόνα 7).

6. Συμπεράσματα

Η συσκευασία εκτός από την προστασία που πρέπει να παρέχει στο συσκευασμένο προϊόν, πρέπει επίσης να συμβάλλει κατάλληλα στην προβολή και στην προώθησή του στον τελικό καταναλωτή. Οι πέντε φιάλες νερού που σχεδιάστηκαν στην παρούσα εργασία, ξεφεύγουν από τις συνηθισμένες και το σχήμα τους είναι εμπνευσμένο από τα στοιχεία του νερού. Αυτό τις διαφοροποιεί από τις υπάρχουσες και τις κάνει περισσότερο ελκυστικές, αποσπώντας εύκολα την προσοχή του καταναλωτή χωρίς να έχει προηγηθεί κάποια διαφήμιση. Μεγάλο πλεονέκτημα αποτελεί το γεγονός ότι η υλοποίησή τους συμβαδίζει με τις υπάρχουσες γραμμές παραγωγής. Το επιπλέον κόστος κατασκευής των νέων καλουπιών για τις φιάλες, καθώς και το μικρό κόστος επαναρύθμισης του εξοπλισμού εμφιάλωσης που απαιτείται, πρόκειται να καλυφτεί πολλαπλάσια από τις μεγάλες δυνατότητες κερδοφορίας εξαιτίας της επιθετικής εισαγωγής μιας τέτοιας πρωτοποριακής συσκευασίας στην αγορά.

Βιβλιογραφία:

[1] http://www.icap.gr/Default.aspx?id=2174&nt=146&lang=1 (προσβάσιμο τον Μάρτιο του 2010).

[2] Dorothy, A.G., Dege, N. (2005), “Technology of Bottled Water”, Wiley-Blackwell, 140512038X.

[3] Hoffmann, S. (2009), “Planet Water”, Wiley, ISBN:0470277408.

[4] Holloway, A. (2006), “Bottled Water”, Jaunt Publishing, ISBN:0978777336.

[5] Royte, E. (2009), “Bottlemania”, Bloomsbury, ISBN:15961372X.

[6] Sonsino, S. (1990), “Packaging Design”, Van Nostrand Reinhold.